Bert Keizers wereldbeeld verschoof door het werk van David Hume. ‘Het verband tussen oorzaak en gevolg bestaat alleen in je hoofd’. Verlichtingsfilosoof Hume ‘vond het leuk om de ballon van wat we denken te weten door te prikken’, zegt hij in Trouw.
Keizer las Treatise of Human Nature (‘Verhandeling over de menselijke natuur’) ruim 50 jaar geleden aan het begin van zijn studie filosofie: “Ik viel van m’n stoel, wat een openbaring, een niet goed te beschrijven vreugde om te zien dat zaken niet zitten zoals jij denkt. Alsof iemand de ruiten schoonmaakt.”
Humes belangrijkste boodschap in Treatise is dat causaliteit niet bestaat. “Dat hamert hij er meer dan 250 bladzijden in. Frapper toujours. Hume stelt dat we van alles waarnemen, maar nooit een oorzaak. Je ziet gebeurtenis A en gebeurtenis B, maar het verband daartussen, dat ontbreekt. Het bestaat wel, maar alleen in je hoofd.”
Rol duizend keer de ene biljartbal naar de andere en je weet zeker dat bal nummer twee na het contactmoment in beweging komt. Toch is dat voor Hume geen bewijs, zegt Keizer. “Het is een opeenvolging, de oorzaak zelf neem je niet waar, het is geen onverbrekelijke band. Want je kunt je voorstellen dat bal nummer twee niet beweegt. Neem stripfiguur Goofy. Die rent de rand van een ravijn voorbij, loopt rechtdoor en pas als hij beseft dat hij geen grond meer onder de voeten heeft, stort hij de diepte in.”
De achtergrond van onze overtuiging dat er een oorzaak bestaat, is dat we anders ons kompas kwijt zijn. Keizer: “Op grond van dingen die gebeurd zijn menen we voorspellingen te kunnen doen over dingen die gaan gebeuren. Als je je deur ’s morgens opendoet, reken je erop dat de stoep er nog voor ligt. Net als gisteren. Toch is het denkbaar dat die stoep weg is. Zoals in Kyiv.”
Het Traktaat werd geen bestseller, het viel dood van de pers, schreef Hume zelf. Van Keizers hervertelling zal slechts een fractie van de 18 miljoen Nederlanders kennis nemen, plus wat Belgen. Hoe erg is het dat al die anderen nooit zullen weten dat er geen oorzaak bestaat?
